نيست و نزديك‌شدنش براى مكر و خدعه نيست . ( 1 ) راوى مىگويد : در اين هنگام همام فريادى برآورد و بيهوش شد و درگذشت و امير المؤمنين ( ع ) فرمود : به خدا سوگند از همين اتفاق بر او بيم داشتم و آرى كه موعظه‌هاى رسا به كسانى كه شايستهء آنند ، چنين مىكند . يكى از حاضران پرسيد : اى امير مؤمنان ! شما در چه حالى ؟ فرمود : اى واى بر تو ، هر اجلى را وقتى است كه از آن در نمىگذرد و براى هر مرگ ، سببى است كه از آن تجاوز نمىكند و بر تو باد كه ديگر از اين گونه سؤال نكنى كه گفتار شيطان است كه بر زبانت مىنهد . « 1 » ( 2 ) شاعر در اين باره چنين سروده است : « مرد مىخواهد به آرزويش برسد ولى خداوند جز آنچه را كه خود اراده فرموده است نمىخواهد . آدمى مىگويد مال و بهره‌هاى من ! و حال آنكه تقواى خدا بهترين چيزى است كه مىتوان از آن بهره گرفت . » ديگرى گفته است : « قناعت تمام عزت‌ها را براى من فراهم آورد و كدام ثروت بهتر از قناعت است ؟ قناعت را سرمايهء خويش قرار بده و پس از آن پرهيزكارى را كالاى خود قرار بده . » ديگرى گفته است : « اى كسى كه از نادانى ، نفس خويش را به زحمت مىاندازى و دنيا را آزمندانه و با كوشش طلب مىكنى ، نه دنيا براى تو است و نه تو براى دنيا و اين دو اندوه و همت را فقط يك همت قرار بده . » ( 3 ) مجلس هفتاد و هفتم در ذكر دنيا ( 4 ) خداوند در آيهء 24 سورهء دهم ( يونس ) چنين فرموده است :

--> ( 1 ) . خطبهء همام ، خطبهء يك صد و هشتاد و چهارم نهج البلاغه است كه در صفحهء 602 چاپ مرحوم فيض الاسلام و به شمارهء 186 در صفحات 132 تا 162 جلد 10 شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم ، 1960 ميلادى ، مصر ، آمده است و براى اطلاع از منابعى كه پيش از تنظيم نهج البلاغه ، اين خطبه را آورده‌اند ، به مصادر نهج البلاغه ، ص 64 ، ج 3 ، سيد عبد الزهراء حسينى خطيب ، مراجعه فرماييد . م .